Yıkmak insanlara yapmak gibi kıymet mi verir?

Emin ol onu en çolpa herifler de becerir.

Sade sen gösteriver "işte budur kubbe" diye,

İki ırgatla iner şimdi Süleymaniye...

Ama gel kaldıralım dendi mi, heyhat, o zaman,

Bir Süleyman daha lazım yeniden bir de Sinan
 

Mehmet Akif Ersoy

Osmanlı'da, Mimar Sinan'a gelinceye değin geleneği oluşmuş, temel özellikleri belirmiş bir mimari hayat vardı. Her dönem kendine özgü farklılıklarıyla bir sonraki dönemin hazırlayıcısıydı. Bu itibarla Osmanlı İmparatorluğu'nda mimari hayat, hiçbir dönemde kesintiye uğramamış, canlılığını yitirmemiştir. Bu süreklilik, sağlam bir tecrübenin ışığında oluşan mimarinin tazeliğini (güncelliğini) hiç kaybetmemesini sağlamıştır.

Sinan-ı Abdülmennan 50 yaşına yakın evlendiği Gülruh Hanım’dan 5; ikinci eşi Mihri Hanım’dan da 2 evlat sahibi olmuştur. 100 yıla yaklaşan ömrü, geç evlenmesine rağmen, kendisine 2 defa evlat acısı yaşatmıştır.



Her gittiği yerden kitap toplamış; halefi Mimarbaşı Acem Ali’nin tüm eserlerini -merhumun vasiyeti üzerine- sahiplenmiştir.


Mimar Sinan böyle bir dünyanın içinde mimari kişiliğini kazanmıştır. Mimar Sinan'a kişiliğini veren dünya, Mimar Sinan'ın kişiliğini bulduğu dünyadır. Bu dünya Yunus Emre'yi, Hacı Bayram Veli'yi, Fatih Sultan Mehmet'i, Yavuz Sultan Süleyman'ı ortaya çıkaran dünyadır. Bu cümleden olmak üzere Mimar Sinan'ı, bağlı bulunduğu medeniyetten kopararak değerlendirmek, Mimar Sinan'ı ve eserlerini anlama yolunu kapamak demektir.


Sinan Ülke’nin insan ve malzeme olanaklarını sonuna kadar kullanmayı bilen bir insandı. Sinan’ı Koca Sinan Yapan çevresine toplamayı başarabildiği üstün nitelikli insanlar ve ustalardı. Örneğin Süleymaniye’nin duvarlarına Kuran’dan ayetler yazma işi için Hat Sanatı’na o zamanlar Damgasına vuran ve bu sanata yenilikler getiren Ünlü Hattat Karahisarlı Ahmed Şemseddin ile onun talebesi Hasan Çelebi’ye emanet etmişti. Karahisarlı bu işi yaparken 90 Yaşında idi.

Mimar Sinan’ın hayatını anlattığı Tezkirat-ül Bünyan adlı eseri yazan Mustafa Sâi Çelebi sadece şair ve yazar değil aynı zamanda ünlü bir nakkaşdı. Ve Mustafa Sâi Çelebi Mimar Sinan’ın yakın arkadaşıydı.

Sinan’ın eserlerinde önemli bir özellik daha vardır. O da yaptığı eserlerden eseri yaptıranın kişiliği hayatı ve o zamanki hali eserlerin yaptırılış amacı okunabilirdi. Mesela, Şehzade camii’nden bir matem havası, soylu bir hüzün sızarken, Mihrimah Sultan Camii’nden genç ve yeni gelin olmuş bir padişah kızının neşesi ve hayat dolu canlılığı yansır. En büyük eserlerinden Süleymaniye ihtişam ve kudretin, Selimiye ustalığın ve meydan okuyan bir sadeliğin simgesidir.

Mimar Sinan dülgerlikte de oldukça iyi bir ustaydı. Sinan hayatı boyunca yaşadığı her şeyden bir şeyler öğrenmişti. Marangozluk da ise sabretmeyi öğrenmişti.


Sinan yapı ile çatı örtüsü için en yetkin taşıyıcı sistemi, en yetkin biçimi bulmak yolunda deneyler yapmış, hatta zaman zaman geçmişte kullanıp sonra terkedilen yöntemleri yineleyerek bunların nasıl ileri götürülebileceğini araştırmıştır. Kimi zaman bu tür deneyleri birbirine koşut olarak sürdüğü de görülür.


Sinan ustalık dönemi yapıtı olarak nitelendirdiği Edirne Selimiye Camisinde daha önce İstanbul’daki Rüstem Paşa Camii’nde çözmeye çalıştığı bir sorunu, yani kubbeyi sekizgen bir plan üstüne oturtma düşüncesini uygulamıştır. Böylece, taşıyıcı ayaklar incelmekte, yükleri ileten öğelerin küçülmesiyle de kubbe, yapıdaki en önemli mekân belirleyici öğe durumuna gelmektedir. Sinan burada 31 m’yi geçen çapıyla en büyük kubbesini gerçekleştirmiştir.


Sinan’ın mühendis yanı su yollarıyla köprülerinde ortaya çıkar. Bunlarda zamanının sahip olduğu tüm mühendislik bilgilerini uygulamış, hatta kimi zaman onları aşan, ileri götüren tasarımlar gerçekleştirmiştir. İstanbul’un su sorununu çözmekle görevlendirilmiş, bentleriyle, tünelleriyle, su yolları ve su yolu kemerleriyle, biriktirme ve dağıtma yapılarıyla uzunluğu 50 km’yi aşan ve Kırkçeşme adıyla bilinen su yapılarını gerçekleştirmiştir. Süleymaniye Külliye’sine 53 milyon akçe harcanırken Kıkçeşme yapılarına 43 milyon akçe harcanmış olması da zamanında bunlara verilen önemin bir başka göstergesi olmaktadır.

Sinan, köprülerini de en az öteki yapıtları kadar önemsemiş, toplam uzunluğu 635,5 m’yi bulan Büyükçekmece Köprüsü ile sağlam olduğu kadar güzel de olan bir yapıt diye övünmüştür.

Dünyanın önünde titrediği Muhteşem Süleyman’ın huzuruna teklifsiz girip çıkabilen ender simalardan biriydi.



Devlet’in Bayındırlık Bakanıydı. Kabine toplantılarına katılmıyordu. Ama kendi kararları kabine kararı hükmündeydi ve tatbikinden vazgeçilmiyordu. Bu özelliğiyle imparatorluğu bir uçtan bir uca inşa etmişti.
Tam bir asırlık çınar haşmeti…
Cihangirliğinde Kanuni Sultan Süleyman muhteşem ise, Mimar Sinan’da sanatkârlığında o kadar “zirve”dir.