Mimar Sinan'ın, 'Osmanlı kültürü içerisinde 16. asırda vücuda getirdiği mimarlık eserlerinin taşıdığı evrensel mesaj, daha sonraki nesiller tarafından nasıl algılanmış ve etkisi ne olmuştur?' sorusuna cevap vermek, Sinan'ın tasarım hayatının etkinliğinin boyutlarını ortaya koymak açısından zaruridir.
Sinan'ın sivil mimarlık mirasının neredeyse tamamına yakını, dinî yapılarının da önemli bir kısmı, takib eden Osmanlı nesilleri tarafından tahrip edilmiştir. Mesela Sokullu Mehmet Paşa ve Rüstem Paşa'ya ait yönetim merkezleri olan muhteşem saraylar 17. asrın ilk yıllarında Sultanahmet Camii'ne yer açmak, Kanuni Sultan Süleyman'ın Üsküdar Sarayı ise 19. asrın başlarında III. Selim tarafından yerine askeri kışla yaptırmak amacıyla yıkılmıştır.
Ancak, 17. asır başlarında, Sinan'ın vefatından 10-15 yıl kadar sonra, yine onun imzasını taşıyan Haseki Hürrem Sultan Hamamı'nın Güneyinde, Sokullu Mehmet Paşa ve Rüstem Paşa saraylarının yerine genç yardımcısı ve talebesi Sedefkâr Mehmet Ağa tarafından
Sultan I. Ahmet adına inşa edilen Sultanahmet Camii bu kapsamda zikredilmesi gereken bir eserdir.
Şehzade Camii'nde olduğu gibi, merkezî kubbeyi dört yarım kubbeyle destekleyen Sedefkâr Mehmet Ağa da, Sultanahmet Camii örtülü mekânının, yarımadanın son odak noktası olarak belirmesini sağlamıştır. Sultanahmet Camii, son cemaat yeri, cami ve minarelerinin düzenleriyle de, Süleymaniye ve Selimiye'deki mimarî çözümlemelerin yeni bir yorumudur.
Sedefkârlık eğitimi almış Mehmet Ağa'nın mimarisi, gençliğinde marangozluk ve birbirine takılarak vücuda getirilen ahşap bütünlükler oluşturma sanatını öğrendiğini önemle zikreden Sinan'ın mimarisinden farklılaşır. Sultanahmet Camii'nin mimarisinde belirleyici olan husus, uyum ve âhengin ifadesidir. Bu yaklaşım Sinan mektebinin diğer üyelerinin muhalefeti ile karşılaşmıştır. Geçişleri gerilimli ifadelerinden arındırıp yumuşatarak sağlayan pandantifler Sultanahmet'te hakim unsurlardır. Sinan'ın mimarisinde ise bu satıhlar mukarnaslarla örtülüdür. Bu yaklaşım kubbenin altındaki alanın bir geometrik düzen ve onun uzantıları ile oluşmasını ve kubbenin tam yuvarlak halinin aşağılara sarkmadan yukarıda kendi başına, bağımsız şahsiyetini koruyarak yer almasını sağlar.
Sedefkâr Mehmet Ağa'nın Edirne Ayşe Kadın Kervansarayı, Sinan'ın Büyük Çekmece Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı'nda uyguladığından daha yüksek, ince ve uzun pencereleriyle farklı bir mimarî duyarlılığın, zarafet ve gerilimin ifadesidir; ancak Süleymaniye ve Selimiye'nin büyük kemer boşluklarındaki dolgu duvarlannda yer alan ince uzun pencereleriyle ilişki kurmak suretiyle Sinan'ın ruhunu yaşatır.
Zal Mahmud Paşa Camii'nde dış duvarın merkezî kubbeyi taşıyan mihrap duvarı, iki ayak ve üç büyük kemerden bütünüyle bağımsız olarak tasarlanması, bunun gibi, Azapkapi Sokullu Mehmet Paşa Camii'nde dış duvarın mimarinin iç taşıyıcı sisteminden ayrılması, konstrüksiyonun unsurlarının ferdiyetlerini son sınırına kadar geliştirmek anlamına gelmektedir ve bu, Sinan'ın önemli çözümlemelerinden biridir. Dış duvar ile taşıyıcı sistemi birbirinden ayiran Le Corbusier de 20. yüzyılda aynı çözüme ulaşmıştır. Bu gerçek, Sinan'ın 16. asırda ortaya koyduğu evrensel amaçların çağımızda da paylaşıldığını göstermektedir.
Sürekli kıpırdanan, sıkışık, hareketli beze-meler ve kalem işleri, 16. ve 17. asır Osmanlı kubbelerinin oyuk ve madde dışı (immateriel) satihlarını bir kez daha madde dışılığa çekerken, sayısız küçük hareketle, kubbe ana biçimini -mahiyetine aykırı düşmeden- hareket ve oluşumun bir alanı haline dönüştüren kültür, Mark Rotko'nun resminin metafizik kökleriyle ve 1925-1970 arasi modern mimaride Mies Van der Rohe'nin yapılarının ve postmodern mimarinin sonsuzluk içindeki tektoniklerin kümülatif bütünlükleri ile kısmî de olsa temas halindedir.
Eminönü Yeni Camii (1597-1663) ile III. Sultan Ahmet'in annesi adına yaptırdığı Üsküdar Yeni Valide Camii (1710), Sinan'ın, varlığı sürekli oluşum halinde telakki eden, yeni yer ve şartlar içinde yeni meseleleri çözümleyen bir mimarî oluşturma iradesiyle ilişkili son Osmanlı eserleri olarak zikredilebilir.

Osmanlı kültür ortamı içerisinde 1880'lerde başlayan ve Cumhuriyet'ten sonra da bir süre devam eden millî mimarlık hareketinin önemli temsilcilerinden Mimar Kemalettin Bey'in Sinan mimarisine ait bazı biçim elemanlarını kullanarak, neo-klasik bir mimarî yaratma girişimi, bu mimarinin sınırlı ve eksik bir yorumu olmakla beraber Sinan'dan son ciddi etkilenme olmuştur.