Sinan’ın İstanbul’da yaptığı ilk büyük eser Haseki sultan külliyesi’dir. Kanuni bu eseri eşi Hürrem Sultan için yaptırmıştır. Emir kendisine ulaşır ulaşmaz içinde camii, mektebi, medresesi ve hastanesi de olan bu külliye 1539’da tamamlanmıştır.
İran mimarisi başta olmak üzere, kendisine kadar gelen mimarinin özelliklerinin uygulandığı Haseki Sultan Külliyesi’nin ilginç bir özelliği de camiyle külliyenin iç içe olmayışıydı; camii ve külliye birbirlerinden tamamen ayrılmıştır. Neyin murat edildiğini ALLAH bilir.
 

Mimar Sinan 1538'de, 49 yaşında iken Acem Ali'nin vefatı üzerine mimarbaşılık (Ser mimârân-ı hassâ) makamına getirildi. Görevine başlamasından 1 yıl sonra Kanuni Sultan Süleyman'ın eşi Hürrem Sultan tarafından kendisine tevdi edilen cami, medrese, sıbyan mektebi, imaret ve darüşşifadan olu-şan Haseki Külliyesi, Sinan'ın mimarbaşı sıfatıyla gerçekleştirdiği ilk iş olmuştur. Bu yapı, bir taraftan Sinan'ın içinden doğduğu Osmanlı mimarî kültürünün unsurlarını taşırken, diğer taraftan da geliştireceği kendine has mimarinin ilk belirtilerini içerir.
Tek kubbeli olarak inşasına başlanan cami, daha sonra bir kubbe daha eklenmek suretiyle genişletilmiştir. Medrese, Sinan'ın birçok defa tekrarladığı gibi, üç yanı odalarla çevrili bir avludan oluşur. Medresenin yanındaki sıbyan mektebi, kare planlı bir oda ve ona bitişik revakların taşıdığı, üstü örtülü, yarı açık bir bölümdür. Cami kapısının karşısındaki iki kapıdan medrese, sıbyan mektebi ve imarete girilir.
 

 Esas girişi bir alt sokakta bulunan darüşşifa, sekizgen avlunun beş köşesi etrafına yerleştirilmiş her biri 6 odalı iki bölüm halinde gerçekleştirilmiştir.
İmaret, baklavalı başlıkları bulunan alçak beyaz mermer sütunların taşıdığı zarif armudî kemerlerden oluşan revaklarla çevrelenmiş uzunlamasına avlunun iki yanındaki ve girişin karşısındaki 5 ana bölümden oluşmaktadır. Revakları örten kubbe dizilerinin arkasında, kubbelerin tepe seviyesini aşan ve kaide ile birleşerek yükselen sekizgen kasnaklar üzerindeki fenerli 10 iri kubbe bu bölümleri örter.
Narin sütunların baklavalı sütun başlıkları üzerinde, revak üst profilinin hemen altında, dar ve keskin bir köşe oluşturarak birbirine yaslanan iki kolun oluşturduğu armudî kemerlerdeki göğe yükselme ifadesine karşılık, şişkin fenerlerle tamamlanmış iri hacimli kubbelerin aşağıya dönük, altındakileri koruyan karşıt ifadeleri etkileyicidir.

 

İnsan ölçeğindeki revakların üst profilinden itibaren, revak kubbelerinin arkasında, ikinci sıradaki fenerli, iri hacimli kubbelerin imaret mimarisine hakimiyeti, azamet ve zarafet birlikteliğinin Sinan tarafından verilmiş ilk belirgin örneğidir. Haseki İmareti'nde, imaret avlusunun üç tarafına iki farklı seviyede yerleştirilen bu etkileyici kubbeler silsilesi, Osmanlı mimarisindeki yeni bir oluşum olarak Sinan'ın başarılarını da müjdeler.
 

 

Yuvarlak sütunların baklavalı sütun başlıklarının üzerinden yükselen armudî kemer kolları, sivrilerek komşu kemerlerin kollarıyla birleşir. Bu kesişme noktasının tekrarından oluşan âhenkli dizinin, ana biçim ve ifade özelliğini koruyarak ve gelişerek Sinan'ın mimarisinin önemli bir unsuru olarak diğer eserlerinde de uygulandığını görüyoruz.