Aslında Sinan'ı bir İstanbul mimarı olarak kabul etmek gerekir; çünkü tezkerelerde kayıtlı toplam 478 yapıdan 337'si İstanbul ve çevresindedir. Belki de buna sebep İmparatorluğun başkentinin burası olmasıdır. Bunların yapımlarıyla yakından ilgilendiği, batıda Edirne'ye doğuda İzmit'e kadar uzanan bölge içindeki yapılarını da zaman zaman yerinde denetlediği anlaşılmaktadır. Daha uzak yerlerdeki binanın yapımı genelde merkezden gönderilen kalfa ve ustalarca yürütülmüştür.

Kanuni Sultan Süleyman’a yaklaşık 28 yıl, 2. Selim’e 8 yıl, 3. Murad’a 14 yıl hizmet etmiş olan Sinan’ın yaklaşık elli yıllık mimarbaşılığı döneminde yıl başına sekiz yapı düşmektedir. Bunların bir bölümü yıllarca süren büyük külliyelerdir. Bu nedenle sözkonusu 478 yapının ne kadarının doğrudan kendi elinden çıkmış olduğu bilinmemektedir. Ancak saraydaki ve İstanbul’daki inşaatlardan imparatorluğundan her yöresindeki inşaatlara bütün ayrıntılarıyla sorumlu olduğu açıktır.

 

Hem tasarımcı, hem bayındırlık ve imar bakanı hem de yapı polisidir. “Tezkiret’ül-Bünyan”da verilen listeye göre Sinan, İstanbul’da ve İstanbul’a bağlı kazalarda 80 cami, 43 medrese, 29 hamam, 22 saray, 19 türbe, 6 kervansaray, 6 darûlkurra, 5 sukemeri, 3 darûlhadis, 3 ambar, 2 darûşşifa, 2 köprü, 2 mahzen, 1 tıp medresesi, 1 imaret, 1 su toplama havuzu, 1 saray mutfağı yapmıştır. İstanbul’daki Şehzade Mehmet ve Süleymaniye Külliyeleri,+ Edirne’deki Selimiye Külliyesi Osmanlı mimarlığının önemli yapı grupları ve Sinan’ın mimarlığının, kendi adlandırmasıyla, dönüm noktalarıdır.
 

84 camii
52 mescit
57 medrese
7 okul ve darülkurra
22 türbe
17 imaret
3 darüşşifa
7 su yolu kemeri
8 köprü
20 kervansaray
35 köşk ve saray
6 ambar ve mahzen
48 hamam olmak üzere sayılamayanlarla birlikte 400ü aşkın eseri vardır.
 

 

Mimar Sinan'ın eserleri

Camiler

1-Süleymaniye Camii
2-Şehzâde Camii
3-Haseki Sultan Camii
4-Edirnekapı'da Mihrimah Sultan Camii
5-Aksaray'da Valide Sultan Camii
6-Yenikapı'da Sultan Bayezid Kızı Camii
7-Topkapı'da Ahmet Paşa Caöiii
8-Tahtakale'de Rüstem Paşa Camii
9-Kadırga Limanında Sokullu Mehmet Paşa Camii
10-Silivrikapı'da İbrahim Paşa Camii
11-Hüsrevpaşa'da Balpaşa Carnü
12-Mollagürâni'de Kazasker Abdurrahman Paşa Camii
13-Ahırkapı'da Kapıağası Mahmut Ağa Camii
14-Yenikapı'da Odabaşı Camii
15-Kocamustafapaşa'da Hoca Hüsrev Camii
16-Sulumanastır'da Hammâmi Hatun Camii
17-Üsküplüçeşme'sinde Defterdar Süleyman Çelebi Camii
18-Balatkapısı'nda Ferahkethuda Camii
19-Balat'da Dırağman Yunus Camii
20-Yenibahçe'de Çavuş Camii
21-Kadıçeşmesi'nde Sinan Ağa Camii
22-İzmiriskelesi'nde Ahi Çelebi Camii
23-Unkapanı'nda Süleyman Subaşı Camii
24-Eyüp Sultan'da Zâlpaşa Camii
25-Eyüp Sultan'da Şahsultan Camii
26-Eyüp Sultan'da Nişancı Paşa Camii
27-Edirnekapı'sında Emir Buharı Camii
28-Yenikapı dışında Merkez Efendi Camii
29-SütIüce'de Çavuşbaşı Camii
30-Kiremitlık'te Nûr Şeyhizâde Hüseyin Çelebi Camii
31-Tersane'de Kasımpaşa Camii
32-Azapkası'nda Sokullu Mehmet Paşa Camii
33-Tophane'de Kılıç Ali Paşa Camii
34-Tophane'de Muhyiddin Çelebi Camii
35-Tophane ile Beşiktaş arasında Molla Çelebi Camii
36-Tophane'de Ebulfazl Camii
37-Cihangir'de Şehzade Cihangir Camii
38-Beşiktaş'ta Sinan Paşa Camii
39-Üsküdar'da Sultan Camii
40-Üsküdar'da Şemsi Ahmet Paşa Camii
41-Kanlıca'da İskender Paşa Camii
42-Üsküdar'da Valide Mihrimah Sultan Camii
43-Gebze'de Mustafa Paşa Camii
44-İzmir'de Pertev Paşa Camii
45-Sapanca'da Rüstem Paşa Camii
46-Samanh'da Rüstem Paşa Camii
47-Bolu'da Mustafa Paşa Camii
48-Bolu'da Ferhad Paşa Camii
49-İzmir'de Mehmet Bey Camii
50-Kayseri'de Osman Paşa Camii
51-Kayseri'de Hacı Paşa Camii
52-Ankara'da Cenani Ahmet Paşa Camii
53-Erzurum'da Mustafa Paşa Camii
54-Çorum'da Sultan Alâeddin Camii'nin yeniden binası 55-İzmir'de Abdusselâm Camii'nin yeniden binası
56-İznik'te Süleymaniye Camii
57-Halep'te Hüsrev Paşa Camii
58-Mekke'de Şerif Camii'nin yeniden binası
59-Manisa'da Muradiye Camii
60-Kütahya'da Orhan Gazi Camii'nin yeniden binası
61-Bolvadin'de Rüstem Paşa Camii
62-Kütahya'da Hüseyin Paşa Camii
76-Ulaşh'da Memi Kethvıda Camii
77-Gözlev'de Kırım Tatarhan Camii
78-Rusçuk'ta Rüstem Paşa Camii
79-Tırhala'da Osman Paşa Camii
80-Edirne'de Haseki Sultan Camii
81-Tırhala'da Mehmet Bey Camii
82-Karapmar'da Sultan Selim Han Cami
83-Vezirazam Mesih Paşa Camii

Mescidler

1-İsakapısı'nda İbrahim Paşa Mescidi
2-Yenibahçe'de İbrahim Paşa Mescidi
3-Yenibahçe'de Sinan Paşa Mescidi
4-Yenibahçe'de Mimar Sinan Mescidi
5-Yenibahçe'de Mustafa Çelebi Mescidi
6-Topkapı'da Çivizade Efendi Mescidi
7-Gümrükhane'de Emir Ali Çelebi Mescidi
8-Gümrükhane'de Üçbaş Mescidi
9-Defterdar Şerizade Mescidi
10-Lütfü Paşa Çarşısında
11-Simkeşbaşı Mescidi
12-Fatih'te Hacegizâde Mescidi
13-Silivrikapı'da Çavuş Mescidi
14-Davutpaşa'da Çivizade Kızı Mescidi
15-Silivrikapı'da Takyeci Ahmet Çelebi Mescidi
16-Sarıgez'de Hacı Nasuh Mescidi
17-Mevzii Mezbur'da Hacı ivaz Mescidi
18-Ağa Çayırmda Debbağ Hacı Hamza Mescidi
19-Tok Hacı Hasan Mescidi
20-Kumkapı'da İbrahim Paşa Zevcesi Mescidi
21-Langakapısı'nda Bayram Çelebi Mescidi
22-Kemhacılar Mescidi
23-Kuyumcular Mescidi
24-Ayasofya'da Hersek Mescidi
25-Fenerkapısı'nda Yayabaşı Mescidi
26-Sultanselim'de Abdi Subaşı Mescidi
27-SuUanselim'de Hüseyin Çelebi Mescidi
28-Ali Paşa hamamı yanında Hacı İlyas Efendi Mescidi
29-Kocamustapaşa'da Duhanizâde Mescidi
30-Çukurhamam'da Kadizâde Mescidi
31-Azapkapısı'nda Müftü Hamid Efendi Mescidi
32-Hisar dışında Tüfekhane Mescidi
33-Edirnekapısı'nda Sarayağası Davut Ağa Mescidi
34-Eyüp Sultan'da Dökmecibaşı Mescidi
35-Eyüp Sultan'da Arpacıbaşı Mescidi
36-Sütlüce'de Hekimbaşı Kaysînizâde Mescidi
37-İstanburda Kaysînîzâde Mescidi
38-Eyüp Sultan'da Karcı Subaşı Mescidi
39-Kiremitlik'de Ahmet Çelebi Mescidi
40-Istanburda Karcı Subaşı Mescidi
41-Kasımpaşa'da Yahya Kethüda Mescidi
42-Kasımpaşa'da Şehremini Hasan Çelebi Mescidi
43-Tophane'de Süheyl bey Mescidi
44-Topkapı'da İlyaszâde Mescidi
45-Topkapı'da Sarrafpaşa Mescidi
46-Kasımpaşa'da Pazarbaşı Mimi Kethüda Mescidi
47-Büyükçekmece'de Mehmet Paşa Mescidi
48-Üsküdar'da Hacı Paşa Mescidi
49-Hasköy'de Saraçhane Mescidi
50-Sulumanastır'da Ruznameci Abdi Çelebi Mescidi
51-Kumkapı'da Kürkçübaşı Mescidi
52-Lângakapısmda Şeyh Ferhan Mescidi

Medreseler
1-Mekke'de Sultan Süleyman Han Medresesi
2-İstanburda Süleymaniye Medresesi
3-Halıcılar Köşkünde Sultan Selim Medresesi
4-Edirne'de II. Selim Medresesi
5-Çorlu'da Sultan Süleyman Han Medresesi
6-İstanbul'da Fatih Sultan Medresesi
7-İstanburda Haseki Sultan Medresesi
8-Üsküdar'da Valide Sultan Medresesi
9-Sultan Selim'de Haseki Sultan'm Kahriye Medreâesı
10-Üsküdar'da Mihrimah Sultan Medresesi
11-Edirnekapı'da Mihrimah Sultan Medresesi
12-Kadırga'da Mehmet Paşa Medresesi
14-Aksaray'da Osman Şah Validesi Medresesi
15-İstanbul'da Ali Paşa Medresesi
17-Topkapı'da Ahmet Paşa Medresesi
18-İstanbul'da Sofu Mehmet Paşa Medresesi
19-İstanbul'da İbrahim Paşa Medresesi
20-İstanbul'da Sinan Paşa Medresesi
21-Kanlıca'da İskender Paşa Medresesi
22-Kasımpaşa'da Kasımpaşa Medresesi
23-Babaeski'de Ali Paşa Medresesi
24-Gebze'de Mustafa Paşa Medresesi
25-İzmit'te Ahmet Paşa Medresesi
26-İsakapısı'nda İbrahim Paşa Medresesi
27-Üsküdar'da Şemsi Ahmet Paşa Medresesi
28-Mahmut Ağa Medresesi
29-Cafer Ağa Medresesi
30-Ahmet Ağa Medresesi
31-Hamid Efendi Medresesi
32-Emir Efendi Medresesi
33-Ümmi Veled Medresesi
34-Üçbaş Medresesi
35-Perviz efendi Medresesi
36-Fatih'te Hacegizâde Medresesi
37-Ağazâde Medresesi
38-Beşiktaş'ta Yahya Eendi Medresesi
39-Abdusselâm Bey Medresesi
40-Tuti Kadın Medresesi
41-Mehmet Çelebi Medresesi
42-Hüseyin Çelebi Medresesi
43-Sinan Efendi Medresesi
44-Şahkulu Medresesi
45-Durağman Yunus Bey Medresesi
46-Karcı Süleyman Bey Medresesi
47-Hacı Hatun Medresesi
48-Şerifezâde Medresesi
49-Küçükkaraman'da Hakim Çelebi Medresesi
50-Baba Çelebi Medresesi
51-Kirmasti Medresesi
52-Gü,mrükhane'de Sekban Ali Bey Medresesi
53-Altmmermer'de Nişancı Mehmet Bey Medresesi
54-Hüseyin Çelebi Medresesi
55-Usküdar'da Gülfam Hatun Medresesi
56-Ankara'da Hüsrev Kethüda Medresesi
57-Mehmet Ağa Medresesi

Darulkurralar (Hafız okulları)

1-İstanbul'da Sultan Süleyman Darulkurrası
2-Üsküdar'da Valide Sultan Darulkurrası
3-İstanbul'da Hüsrev Kethüda Darulkurrası
4-Eyüp Sultan'da Mehmet Paşa Darulkurrası
5-KüÇük Karaman'da Said Çelebi Darulkurrası
6-Bosnalı Mehmet Paşa Darulkurrası
7-Kadızade Efendi Darulkurrası
 

Daruşşifalar (Hastaneler)

1-Süleymaniye'de Sultan Süleyman Han Daruşşifası
2-Haseki'de Haseki Sultan Daruşşifası
3-Usküdar'da Valide Sultan Daruşşifası

Türbeler

1-Sultan Süleyman Han Türbesi "Süleymaniye'de"
2-Fatih'te Fatih Mehmet Türbesi
3-Ayasofya'da Sultan Selim Han Türbesi
4-Hüsrevpaşa Türbesi
5-Ayasofya'da Şehzadeler Türbesi
6-Şehzadebaşı'nda Rüstem Paşa Türbesi
7-Topkapı'da Ahmet Paşa Türbesi
8-Eyüp Sultan'da Sokullu Paşa Türbesi
9-Eyüp Sultan'da Sokullu'nun evlatlarının Türbesi
Kanuni Sultan Süleyman'ın türbesi de, kendi adına yapılan Süleymaniye Camii'nin hemen yanında...
10-Eyüp Sultan'da Siyavuş Paşa Türbesi
11-Eyüp Sultan'da Siyavuş Paşa evladının Türbesi
12-Eyüp Sultan'da Zal Mahmud Paşa Türbesi
13-Üsküdar'da Şemsi Ahmet Paşa Türbesi
14-Beşiktaş'ta Yahya Efendi Türbesi
15-Arap Ahmet Paşa Türbesi
16-Beşiktaş'ta Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi
17-Tophane'de Kılıç Ali Paşa Türbesi
18-Eyüp Sultan'da Pertev Paşa Türbesi
19-Yenibahçe'de Şahı Huban Kadın Türbesi
20-Edirnekapı'da Ahmet Paşa Türbesi
21-Üsküdar'da Hacı Paşa Türbesi
22-Haseki Sultan Türbesi

İmaretler

1-Süleymaniye'de Süleyman Han İmareti
2-Mekke'de Haseki Sultan İmareti
3-Medine'de Haseki Sultan İmareti
4-Edirne'de Mustafa Paşa İmareti
5-Karapınar'da Sultan Selim İmareti
6-Şam'da Sultan Süleyman Han İmareti
7-İstanbul Şehzadebaşı'nda Şehzade Mehmet İmareti
8-Çorlu'da Sultan Süleyman İmareti
9-Usküdar'da Valide Sultan İmareti
10-Üsküdar'da Mihrimah Sultan imareti
11-Manisa'da Sultan Murad Han İmareti
12-Rusçuk'ta Rüstem Paşa İmareti
13-Sapanca'da Rüstem Paşa İmareti
14-Burgaz'da Sokullu Mehmet Paşa İmareti
15-Havsa'da Sokullu Mehmet Paşa imareti
16-Gebze'de Mustafa Paşa İmareti
17-Bosna'da Sokullu Mehmet Paşa İmareti

Mahzenler

1-Galata'da buğday mahzeni
2-Tersane-i Âmire'de zift mahzeni
3-Topkapı Sarayı'nda ambar
4-Hasbahçe Yalısı'nda ambar
5-Topkapı Sarayı'nda matbah ve kilâr
6-Unkapanı'nda mahzen
7-Cephane yakınında iki ambar
8-Tophane'de kurşunlu mahzen

Su yolları

1-Bend Kemeri
2-Uzun Kemer
3-MağIova Kemeri
4-Gözlüce Kemeri
5-Müderris Köyü Kemeri
6-Havuz Baraj

Köprüler

1-Büyükçekmece Köprüsü
2-Silivri Köprüsü
3-Meriç üzerine Mustafa Paşa Köprüsü
4-Marmara'da Odabaşı Köprüsü
5-Halkalıpınar'da Odabaşı Köprüsü
6-Haramideresi'nde Kapuağası köprüsü
8-Bosna'da Drina'da Sokullu Mehmet Paşa Köprüsü
9-Hersek Köprüsü

Kervansaraylar

1-Süleymaniye'de Süleymaniye Kervansarayı
2-Büyükçekmece'de Süleymaniye Kervansarayı
3-Tekirdağ'da Rüstem Paşa Kervansarayı
4-İstanbul Bit Pazarı'nda Rüstem Paşa Kervansarayı
5-Galata'da Rüstem Paşa Kervansarayı
6-Bursa'da Ali Paşa Kervansarayı
7-İstanbul Bit Pazarı'nda Ali Paşa Kervansarayı
8-Vefa'da Pertev Paşa Kervansarayı
9-Ilgın'da Mustafa Paşa Kervansarayı
10-Sapanca'da Rüstem Paşa Kervansarayı
11-Karaman Ereğli'sinde Rüstem Paşa Kervansarayı
12-Samanlı'da Rüstem Paşa Kervansarayı
13-Karışdıran'da Rüstem Paşa Kervansarayı
14-Akbıyık'ta Rüstem Paşa Kervansarayı
15-İpsala'da Hüsrev Kethüda Kervansarayı
16-Hafsa'da Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı
17-Burgaz'da Sokullu Mehmet Paşa Kervansarayı
18-Edirne'de Rüstem Paşa Kervansarayı
19-Edirne'de Ali Paşa Kervansarayı
20-İstanburda İbrahim Paşa Kervansarayı

Saraylar

1-Beyazıt'ta Eski Sarayın yeniden inşası
2-Topkapı Sarayı'nın birçok bölümlerinin inşası
3-Üsküdar'da Saray-ı Hümayun'un yeniden inşası
4-Galata'da Galatasaray'ın yeniden inşası
5-Atmeydanı Sultanahmet Sarayı
6-İbrahim Paşa Sarayı
7-Yenikapı Sarayı'nın yeniden inşası
8-Kandillik Sarayı'nın yeniden inşası
9-Fenerbahçe Sarayı'nın yeniden inşası
10-İskender Çelebi Sarayı'nın yeniden inşası
11-Halkalı Pınar Sarayı'nın yeniden inşası
12-Kadırga Limanı'nda Rüstem Paşa Sarayı
13-Kadırga Limanı'nda Sokullu Mehmet Paşa Sarayı
14-Ayasofya'da Sokullu Mehmet Paşa Sarayı
15-Üsküdar'da Sokullu Mehmet Paşa Sarayı
16-Üsküdar'da Rüstem Paşa Sarayı
17-İstanbul'da Siyavuş Paşa Sarayı
18-Üsküdar'da Siyavuş Paşa Sarayı
19-Usküdar'da Siyavuş Paşa Sarayı
20-İstanbul'da Ali Paşa Sarayı
21-At Meydanı'nda Ahmet Paşa Sarayı
22-Beyazıd'da Ferhad Paşa Sarayı
23-Vefa'da Pertev Paşa Sarayı
24-Atmeydam'nda Sinan Paşa Sarayı
25-Hocapaşa'da Sofu Mehmed Paşa Sarayı
26-Yeni Bahçe'de Mahmud Ağa Sarayı
27-Halkah'da SokuUu Mehmet Paşa Sarayı
28-Kasımpaşa'da Şah-ı Huban Kadın Sarayı
29-Şehir dışında Pertev Paşa Sarayı
30-Şehir dışında Ahmet Paşa Sarayı
31-Eyüp Sultan'da Ahmet Paşa Sarayı
32-Eyüp Sultan'da Ali Paşa Sarayı
33-Şehir dışında SokuUu Mehmet Paşa Sarayı
34-Bosna'da Sokullu Mehmet Paşa Sarayı
35-Şehir dışında Rüstem Paşa Sarayı

Hamamlar

1-Topkapı Sarayı'nda Sultan Süleyman Hamamı
2-Kefe'de Sultan Süleyman Hamamı
3-Topkapı Sarayı'nda hamam
4-Üsküdar Sarayı'nda hamam
5-Ayasofya'da Haseki Sultan Hamamı
6-Haseki Hamamı "Yahudiler içinde"
7-Haseki Sultan Hamamı
8-Üsküdar'da Valide Sultan Hamamı
9-Karapınar'da Valide Sultan Hamamı
10-Cibali'de Valide Sultan Hamamı
11-Edirnekapı'da Mihrimah Sultan Hamamı
12-Yenibahçe'de Lütfi Paşa Hamamı
13-Galata'da Sokullu Mehmet Paşa Hamamı
14-Edirne'de Sokullu Mehmet Paşa Hamamı
15-Yenibahçe'de Koca Mustafa Paşa Hamamı
16-Silivri'de ibrahim Paşa Hamamı
17-Sulumanastır'da Yakup Ağa Hamamı
18-Beşiktaş'ta Sinan Paşa Hamamı
19-Fmdıklı'da Molla Çelebi Hamamı
20-Tophane'de Kaptan Kılıç Hamamı
21-Fenerkapısı'nda Kılıç Ali Paşa Hamamı
22-Macuncu Çarşısında Ebussuud Efendi Hamamı
23-Hafsa'da Mirimiran Kasım Paşa Hamamı
24-Yenikapı'da Merkez Efendi Hamamı
25-Eyüp Sultan'da Nişancı Paşa Hamamı
26-Ortaköy'de Hüsrev Kethüda Hamamı
27-İzmit'te Hüsrev Kethüda Hamamı
28-Çatalca'da bir hamam
29-Kayseri'de Hüseyin Bey Hamamı
30-İstanburda Sarı Kurra Hamamı
31-Sapanca'da Rüstem Paşa Hamamı
32-Zeyrek'te (Barbaros) Hayreddin Paşa Hamamı
33-Gümrükhane'de Barbaros Hayreddin Paşa Hamamı
34-Tophane'de Yakup Ağa Hamamı
35-Zeyrek'te Haydar Paşa Hamamı
36-Iskender Paşa Hamamı
37-Odabaşı Hamamı
38-Akbaba'da Kethüda Hanım Hamamı
39-Beykoz Hamamı
40-Edimekapı'da Emir Buhari Hamamı
41-Eyüp Sultan'da bir hamam
42-Dere Hamamı
43-Yeniköy'de Salih Paşazade Hamamı
44-Mekke'de Sultan Süleyman Hamamı
45-Tophane'de Barbaros Hayreddin Paşa Hamamı
46-Kemeralh'nda Barbaros Hayreddin Paşa Hamamı
47-Cibali'de Rüstem Paşa Hamamı
48-Üsküdar'da Valide Sultan Hamamı


 

Mimar Sinan’ın Eserleri Hakkında

Mimar Sinan'ın yapılarına ilişkin en eski kaynaklar Klasik Dönemde kaleme alınan yedi yazmadır. Bunlardan Risalüt-ül-Mimariye (Risale-i Mimariye) yarım kalmış bir taslak; üçüyse sınırlı konuları işleyen yapıtlardır.

Dayezade Mustafa Efendinin Selimiye adlı monografisinde Edirne II. Selim Camisi, şair Eyyubi’ nin Padişah namesinde Kanuni Sultan Süleyman döneminin su yolları ve su yapıları, yazarı bilinmeyen Adsız Risalede Sinan'ın hamamları anlatılır.

Öteki üç yazmadaysa Sinan'ın yaşamıyla ilgili bilgilerin yanı sıra tüm yapıları ele alınır. Şair ve nakkaş Sai Mustafa Çelebinin yazdığı Tezkiret-ül-Bünyan'da yer verilen yapılar 12 ayrı listede toplanmış; yine Sai Çelebi tarafından kaleme alınan Tezkiret-ül-Ebniye'de yer verilen yapılar 13 ayrı listede sunulmuştur. Şair Asari'ye atfedilen Tufhet-ül-Mi'marin' deyse 12 listede 15 yapı türüne yer verilmiştir.

Bu üç tezkerede adı geçen yapılar arasında sayı bakımından önemli farklar görülür. Tezkiret-ül-Bünyan'da 344 yapının adı geçerken, bu sayı Tezkiret-ül-Ebniye'de 378'e, Tuhfet-ül-Mi'marin'de 423'e yükselir. Üç tezkerede kayıtlı yapıların toplam sayısı ise 478'dir. Hamamlar bir yana bırakılacak olursa Tezkiret-ül-Bünyan'la Tezkiret-ül-Ebniye birbiriyle uyumludur. Ancak, bu iki tezkerede adına rastlanmayan pek çok yapıya yer verilen Tuhfet-ül-Mi'marin'i ihtiyatla karşılamak gerekir.

Örneğin, yalnız bu tezkerede adı geçen Sultan Selim Camisi (1522) Sinan için çok erken, Diyarbakır Melek Ahmed Camisi (1591) çok geçtir. Zaman açısından olduğu gibi yer açısından Sinan'ın kişisel katkısının bulunamayacağı yapılarda vardır. Sinan, Süleymaniye Külliyesi'nin yapımı süresince (1550-57) İstanbul ve çevresinde başka yapılarla da uğraşmış olmalıdır. Ancak, gene aynı yıllarda ülkenin uzak köşelerinde ikinci dereceden bir vezirin hayratıyla uğraştığını ve eğer uğraşmışsa, işi İstanbul'da planlamanın ötesinde bir katkısı bulunduğunu düşünmek yersiz olur.

Sinan'ın, mekan bütünlüğü kadar dış kuruluşunun plastiği açısından da en başarılı yapısı 1575'te tamamlanan Edirne Selimiye Camisi'dir. Kentin en yüksek tepesi üstüne kurulmuş olan bu yapı, 31.25 metre çapında kubbesi ve ana kütlenin dört köşesinde yükselen dört minaresiyle görkemli bir dış görünüşe sahiptir.

Büyük kubbenin kilit taşının tam altında merkezi mekan kuruluşunu vurgular biçimde yer alan müezzin mahfili; kubbeyi taşıyan sekiz fil ayağının çatı üstünde kubbe kasnağını payandalaşan ağırlık kulelerine dönüşmesi; köşelerde kubbeyi omuzlayan tonoz bingi yuvarlaklarının dışa da yansıması, Selimiye'nin dikkatini çeken özellikleri arasında sayılabilir.

Kubbenin duvarlara oturmasını sağlayan bingi sisteminin biçim olarak dışarıya yansıması Sinan döneminde gerçekleştirilmiş bir yeniliktir. Önceleri, İstanbul Bayezid Camisi'nde ya da Sinan''ın Üsküdar Mihrimah Sultan Camisi'nde (1548) olduğu gibi, orta kubbe kare-küp biçimli bir tabana oturtuluyordu.

Sinan, Şehzade Mehmet Camisi'yle başlayarak kare-kübün köşelerini yontarak içteki küresel bingiyi (pandantif) dışa yansıtmış; orta kubbenin bastığı büyük kemerlerin yan itme gücünü de ağırlık kuleleriyle karşılamak yoluna gitmiştir. Böylece bir yandan estetikle yapı arasındaki organik bağı vurularken, bir yandan da binanın iç kuruluşunun dıştan algılanmasını sağlamıştır